Kurkuma is de gele specerij uit een plantenwortel. Curcumine is een van de belangrijkste werkzame stoffen in die specerij. Een curcuminesupplement bevat meestal een geconcentreerd extract met meer curcuminoïden dan kurkuma in voeding. Gewone curcumine wordt slecht opgenomen: zelfs na een eenmalige dosis van 8.000 milligram was er in onderzoek geen vrije curcumine in het bloed meetbaar [5].
- Wat is curcumine?
- Wat is kurkuma en waar komt curcumine vandaan?
- Wat is het verschil tussen curcumine, kurkuma en curcuminoïden?
- Hoe werkt curcumine in het lichaam?
- Waarom is de opname van curcumine belangrijk?
- Curcumine in voeding of als supplement
- Veelgemaakte misverstanden
- Conclusie
- Veelgestelde vragen
Wat is curcumine?
Curcumine is een gele plantenstof uit kurkuma. De stof behoort tot de curcuminoïden, een groep verwante bestanddelen die de kenmerkende kleur geven.
Kurkuma bevat naast curcumine ook andere curcuminoïden, oliën, vezels en verschillende plantenstoffen. De bekendste curcuminoïden zijn:
- curcumine;
- demethoxycurcumine;
- bisdemethoxycurcumine.
Curcumine is dus één specifieke stof. Curcuminoïden is de verzamelnaam voor de hele groep [1].
Supplementen bevatten vaak een kruidenextract: een geconcentreerd deel van de plant. Dit extract kan worden gestandaardiseerd op een bepaald gehalte curcuminoïden. Daardoor is de samenstelling beter te controleren dan bij gewoon kurkumapoeder.
Wat is kurkuma en waar komt curcumine vandaan?
Kurkuma wordt gemaakt van de wortelstok van Curcuma longa. Een wortelstok is een ondergronds deel waaruit nieuwe stengels en wortels groeien.
Na het drogen en malen ontstaat het bekende geel-oranje poeder, ook wel geelwortel genoemd. Het wordt gebruikt in onder meer curry’s, rijstgerechten en soepen.
Een normale portie kurkuma bevat veel minder curcumine dan een geconcentreerd supplement. Kurkuma in voeding en curcumine uit een extract zijn daarom niet onderling uitwisselbaar.
Direct vergelijkend onderzoek tussen kurkuma als voedingsmiddel en geïsoleerde curcumine is beperkt. Daardoor is niet precies bekend hoe de effecten zich tot elkaar verhouden.
Wat is het verschil tussen curcumine, kurkuma en curcuminoïden?
Het belangrijkste verschil zit in de samenstelling en concentratie:
| Begrip | Betekenis |
|---|---|
| Kurkuma | De volledige specerij uit de wortelstok van Curcuma longa |
| Curcumine | Eén gele plantenstof in kurkuma |
| Curcuminoïden | De groep stoffen waartoe curcumine behoort |
| Curcumine-extract | Een geconcentreerd kruidenextract met curcumine of meerdere curcuminoïden |
Kurkuma wordt vooral als specerij gebruikt. Een extract biedt een gecontroleerde en geconcentreerde hoeveelheid curcuminoïden.
Alleen het aantal milligrammen kurkuma zegt weinig over de hoeveelheid curcumine. Kijk daarom of het product een extract bevat en waarop dit is gestandaardiseerd.
Hoe werkt curcumine in het lichaam?
Curcumine kan processen beïnvloeden die betrokken zijn bij ontstekingsreacties en oxidatieve belasting. Oxidatieve belasting ontstaat als reactieve stoffen en de beschermende systemen van het lichaam uit balans raken.
Veel mogelijke werkingsmechanismen zijn onderzocht in preklinisch onderzoek (onderzoek bij dieren en cellen). Deze bevindingen verklaren hoe curcumine kan werken, maar bewijzen geen merkbaar effect bij mensen.
Effecten op ontstekingsmarkers
Onderzoek bij mensen richt zich vaak op CRP. Dit is een eiwit in het bloed dat als algemene marker wordt gebruikt.
In een placebogecontroleerd onderzoek kregen 117 deelnemers acht weken dagelijks 1 gram curcuminoïden en 10 milligram piperine. In deze studie daalde CRP gemiddeld met 2,20 mg/L ten opzichte van placebo [2]. Beide stoffen werden samen gegeven, waardoor het afzonderlijke effect van curcuminoïden niet vaststaat.
Een meta-analyse bundelde zes onderzoeken met 172 deelnemers in de curcuminoïdengroepen en 170 in de placebogroepen. Met curcuminoïden daalde CRP gemiddeld 6,44 mg/L meer dan met placebo [3]. Volgens de onderzoekers zijn grotere en langdurige klinische proeven nodig.
Een veranderde bloedwaarde bewijst niet dat iemand zich beter voelt of gezonder wordt. Ook verschilden de dosis, samenstelling en doelgroep sterk per onderzoek.
Effecten op oxidatieve markers
Een meta-analyse van vier gerandomiseerde onderzoeken omvatte 308 deelnemers. Zij gebruikten gemiddeld 645 milligram curcumine per dag gedurende 67 dagen [4].
Curcumine verhoogde de totale antioxidantcapaciteit. Dit is een laboratoriummaat voor de gezamenlijke activiteit van antioxidanten. Bij malondialdehyde, een andere marker voor oxidatieve belasting, was er geen duidelijk verschil [4].
Het is daarmee aannemelijk dat curcumine bepaalde bloedwaarden beïnvloedt. Daaruit volgt nog geen breed gezondheidseffect. Het meeste onderzoek naar merkbare uitkomsten gaat over knieartrose; zie curcumine bij gewrichtspijn.
Waarom is de opname van curcumine belangrijk?
Reguliere curcumine wordt na inname vaak maar in lage hoeveelheden als vrije stof in het bloed gevonden. Een deel wordt snel gemetaboliseerd (afgebroken en omgezet).
In een onderzoek kregen 24 gezonde vrijwilligers eenmalig 500 tot 12.000 milligram curcuminoïden. Tot en met 8.000 milligram werd geen vrije curcumine in het bloed aangetoond. Bij 10.000 en 12.000 milligram vonden onderzoekers bij twee deelnemers lage waarden [5].
Een tweede onderzoek volgde 12 gezonde volwassenen na een dosis van 10 of 12 gram. Vrije curcumine was bij slechts één deelnemer aantoonbaar. Omzettingsproducten werden wel bij alle deelnemers gevonden [6]. Curcumine wordt dus wel opgenomen, maar verschijnt vooral snel in andere vormen.
De biologische beschikbaarheid is het deel van een stof dat wordt opgenomen en beschikbaar komt in het lichaam. Fabrikanten proberen die beschikbaarheid te verhogen met bijvoorbeeld piperine, vetachtige dragers en fytosomen.
Een fytosoom is een verbinding van een plantenextract met vetachtige stoffen. Meer informatie staat in onze uitleg over curcumine-opname verbeteren met piperine, vet en fytosomen.
Een betere opname betekent niet automatisch een groter merkbaar effect. Daarvoor zijn grote vergelijkende klinische proeven nodig.
Curcumine in voeding of als supplement
Er bestaat geen algemene onderzoeksdosering die voor iedere volwassene passend is. Klinische proeven gebruiken uiteenlopende hoeveelheden en toedieningsvormen. Deelnemers hebben bovendien vaak een specifieke gezondheidssituatie. Welke hoeveelheden in onderzoek gebruikelijk zijn, lees je in ons artikel over curcumine dosering.
Een fase 1-onderzoek volgde 25 deelnemers die drie maanden dagelijks maximaal 8.000 milligram curcumine gebruikten. Tot die hoeveelheid werden in deze studie geen schadelijke effecten aan curcumine toegeschreven. Hogere hoeveelheden bleken praktisch moeilijk in te nemen [7]. Dit kleine onderzoek is geen doseeradvies en bewijst geen algemene veiligheid.
In een ander onderzoek meldden 7 van 24 gezonde deelnemers minimale bijwerkingen na een eenmalige hoge dosis [5]. Kleine, korte onderzoeken brengen zeldzame bijwerkingen en de gevolgen van langdurig gebruik niet goed in beeld.
Let bij een curcuminesupplement op:
- de hoeveelheid curcuminoïden per dagdosering;
- het verschil tussen kurkumapoeder en een gestandaardiseerd extract;
- de gebruikte toedieningsvorm;
- toegevoegde ingrediënten zoals piperine;
- waarschuwingen bij medicijngebruik of medische klachten.
Meer uitleg over een specifieke fytosomale vorm staat in de vergelijking tussen Meriva-curcumine en standaardcurcumine.
Veelgemaakte misverstanden
“Meer milligrammen betekent altijd een sterker supplement”
Het aantal milligrammen vertelt alleen hoeveel materiaal aanwezig is. Kurkumapoeder, een curcuminoïdenextract en een fytosomale vorm hebben verschillende samenstellingen. Daardoor zijn de getallen niet rechtstreeks vergelijkbaar.
“Curcumine is gewoon een antioxidant”
De werking van curcumine wordt vaak samengevat als antioxidatief. Onderzoek kijkt ook naar ontstekingsprocessen, vooral via bloedwaarden en laboratoriummetingen.
“Hoge onderzoeksdoseringen zijn geschikt voor dagelijks gebruik”
Onderzoeksdoseringen zijn gekozen voor een specifieke proef en doelgroep. Ze vormen geen persoonlijk gebruiksadvies. Een gunstige verdraagbaarheid in een kleine studie zegt bovendien weinig over langdurig gebruik door een brede groep.
Conclusie
Kurkuma is de volledige specerij en curcumine is een van de belangrijkste curcuminoïden daarin. Gebruik kurkuma vooral als voedingsmiddel. Kies een supplement als je bewust een geconcentreerde en duidelijk omschreven hoeveelheid curcuminoïden zoekt.
Kijk verder dan het aantal milligrammen. De standaardisatie, toegevoegde ingrediënten en toedieningsvorm bepalen mede wat je inneemt.
Flowerside Comfort combineert fytosomale curcumine (Meriva®) en fytosomale boswellia (Casperome®): vormen die in onderzoek bij mensen beter werden opgenomen dan gewone extracten.
Bekijk de samenstelling van Flowerside Comfort.
Veelgestelde vragen
Hoe snel werkt een curcuminesupplement?
Er is geen vaste termijn die voor iedereen geldt. In de analyse van CRP-onderzoek leek een effect pas zichtbaar na minstens vier weken gebruik [3]. Onderzoeken verschillen verder sterk in dosis, toedieningsvorm en doelgroep.
Is kurkuma in voeding voldoende?
Kurkuma is een bruikbare specerij binnen gevarieerde voeding, maar levert geen gestandaardiseerde hoeveelheid curcumine. Of een supplement past, hangt af van het gebruiksdoel, de samenstelling en persoonlijke omstandigheden.
Bronnen
- Safety and anti-inflammatory activity of curcumin: a component of tumeric (Curcuma longa).Kurkuma bevat meerdere curcuminoïden, vooral curcumine, demethoxycurcumine en bisdemethoxycurcumine. Laboratoriumonderzoek en studies bij mensen wijzen op beïnvloeding van verschillende ontstekingsprocessen, maar het onderzoek bij mensen was beperkt.
- Antioxidant and anti-inflammatory effects of curcuminoid-piperine combination in subjects with metabolic syndrome: A randomized controlled trial and an updated meta-analysis.De combinatie verbeterde gemeten antioxidantactiviteit tegenover placebo. Ook daalden twee markers voor oxidatieve belasting en ontsteking. De bijdrage van curcuminoïden en piperine kan niet afzonderlijk worden vastgesteld.
- Are curcuminoids effective C-reactive protein-lowering agents in clinical practice? Evidence from a meta-analysis.Curcuminoïden waren tegenover placebo gekoppeld aan een daling van de ontstekingsmarker CRP. Het resultaat leek afhankelijk van de gebruikte samenstelling en een gebruiksduur van ten minste vier weken.
- Antioxidant Potential of Curcumin-A Meta-Analysis of Randomized Clinical Trials.Curcumine verhoogde in vier onderzoeken de totale antioxidantcapaciteit. Voor de daling van malondialdehyde was het resultaat niet statistisch duidelijk.
- Dose escalation of a curcuminoid formulation.De hoge eenmalige doseringen werden overwegend goed verdragen. Bij doseringen tot en met 8.000 mg werd geen curcumine in het bloed aangetoond. Bij de twee hoogste doseringen werden bij twee deelnemers lage bloedwaarden gevonden.
- Pharmacokinetics of curcumin conjugate metabolites in healthy human subjects.Vrije curcumine was bij slechts één deelnemer aantoonbaar. Omzettingsproducten van curcumine werden bij alle deelnemers in het bloed gevonden. Dit wijst erop dat opgenomen curcumine snel wordt omgezet.
- Phase I clinical trial of curcumin, a chemopreventive agent, in patients with high-risk or pre-malignant lesions.Tot 8.000 mg per dag werd geen behandelingsgerelateerde toxiciteit gemeld. De hoogste bloedwaarden werden één tot twee uur na inname gemeten. Doseringen boven 8.000 mg waren door de grote hoeveelheid moeilijk in te nemen.